1828 İzmir’inde ekmek zammına karşı üç gün süren kadın direnişi
Özet haber: İzmir’de 1828 yılında ekmek fiyatlarının artırılması, kadınların çocuklarıyla birlikte sokağa çıktığı üç günlük protestolara neden oldu. Aktarımlara göre eylemlerin ardından zam geri çekildi.

Osmanlı İmparatorluğu’nun siyasi ve ekonomik sorunlarla karşı karşıya olduğu dönemde İzmir’de buğday ve un fiyatlarındaki yükseliş ekmek fiyatlarına yansıdı. Dönemin İzmir Valisi Hasan Paşa’nın zamma izin vermesi, özellikle dar gelirli ailelerin tepkisini artırdı. Ekmek, günlük beslenmenin yanı sıra aile bütçesinin de merkezinde yer aldığı için fiyat artışı kısa sürede toplumsal bir meseleye dönüştü.
Döneme ilişkin anlatımlara göre ilk tepki erkeklerden geldi ancak sonuç alınamayınca kadınlar harekete geçti. Kadifekale, Tilkilik, Namazgah ve Damlacık mahallelerinden gelen kadınlar, çocuklarıyla birlikte üç gün boyunca sokaklarda kalarak ekmek fiyatlarının düşürülmesini istedi. Protestoların ortak bir ekonomik soruna karşı kolektif tepkiye dönüşmesi, olayın dikkat çeken yönlerinden biri oldu.
İzmir Büyükşehir Belediyesi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’ndeki belgelere dayandırılan bilgilere göre eylemlerin sonunda ekmek zammı geri alındı. Ancak protestoya katılan kadınların sayısı, yönetimin karar süreci ve olayın tüm aşamalarına ilişkin ayrıntılar konusunda kesin ifadeler kullanmak için doğrulanmış kaynakların kapsamını gözetmek gerekiyor.
1828 İzmir Ekmek İsyanı, bazı yayınlarda Türkiye’nin ilk kadın protestosu ya da ilk kadın ayaklanması olarak anılsa da bu tanımlama tarihsel açıdan kesin kabul edilmiyor. Olay, Türkiye Cumhuriyeti’nden önceki Osmanlı döneminde yaşandı ve daha önceki kadın protestolarını bütünüyle karşılaştıran bir araştırma olmadan “ilk” nitelemesi yapmak güç. İzmir tarihine ilişkin İlhan Pınar’ın bağışladığı belgeler ile Avusturya-Macaristan elçisi Baron Anton Prokesch von Osten’in notlarına yapılan atıflar, olayın günümüzde yeniden gündeme gelmesini sağladı.
Protesto, 2021’de İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından Üçyol Metro İstasyonu’nda hazırlanan “Emek Kenti İzmir” duvar resmiyle de kamusal alanda görünür kılındı. Böylece yaklaşık iki yüzyıl önce ekmek zammına karşı başlayan ve anlatımlara göre zam kararının geri alınmasıyla sonuçlanan kadın direnişi, arşivlerin yanı sıra kamusal sanat aracılığıyla da hatırlatıldı.
Kaynak: Cumhuriyet
