Din yorumunda siyaset ve menfaat etkisi tartışılıyor
Özet haber: Muhammed Abid el-Cabiri’nin çalışmaları üzerinden dinî metinlerin mezhep, iktidar ve ideolojik tercihler doğrultusunda yorumlanması ele alınıyor; çözüm olarak akla ve delile dayalı düşünce öneriliyor.

Yazıda, dinin özünde temiz, berrak ve anlaşılır olduğu vurgulanırken, hayatın siyasi, ekonomik ve toplumsal gerçeklerinin dinî meseleleri karmaşıklaştırdığı savunuluyor. Siyaset, iktidar, menfaat, para ve ideoloji gibi unsurların din ve tarih algısını değiştirebildiği belirtilerek, günümüzde ortaya çıkan din anlayışının bu etkilerden bağımsız değerlendirilemeyeceği ifade ediliyor.
Muhammed Abid el-Cabiri’nin Arap Aklının Yapısı ve diğer eserlerinde bu süreci kapsamlı biçimde incelediği aktarılıyor. Cabiri’ye göre dinî naslar, tarih boyunca farklı mezhep ve ekollerin kendi görüşlerini destekleyecek şekilde yorumlandı. Metinlerin bağlamından koparılarak hazır anlamlarla ilişkilendirildiği, böylece aynı lafzın çok sayıda anlama çekilebildiği ve kesinliğin yerini ihtimallerin aldığı ileri sürülüyor.
Yazıda ayrıca kelam ilminin erken dönemindeki cebir ve ihtiyar tartışmasının siyasi yönüne dikkat çekiliyor. Emevilerin, insan iradesini sınırlayan cebir anlayışını yönetim dönemlerindeki uygulamaları meşrulaştırmak için kullandığı görüşüne yer veriliyor. Bu nedenle bazı dinî kabullerin, doğrudan dinin kendisinden ziyade hükümdarların siyasi kullanımıyla güç kazandığı savunuluyor.
Cabiri’nin, Müslüman düşüncesinin belirsizlik zemininden çıkarak akla ve bilimsel gerçekliğe yönelmesi gerektiğini düşündüğü belirtiliyor. Çıkış yolu olarak İbn Hazm, İbn Rüşd, Şatıbi ve İbn Haldun’un temellerini attığı akılcı ve delile dayalı düşünce çizgisinin yeniden ele alınması öneriliyor. Yazı, geçmişin etkilerini sorgulamak yerine yanlışlar ve ideolojik kabullerle yetinilmesini eleştirerek sona eriyor.
Kaynak: Karar



